Tổng quan thị trấn Thiên Tử Sơn và các dân tộc sinh sống
Thị trấn Thiên Tử Sơn nằm ở phía tây bắc quận Vũ Lăng Nguyên, thành phố Trương Gia Giới, tổng diện tích 56 km², diện tích khu danh thắng lõi 36 km², quản lý 2 xã hành chính và 3 ủy ban khu phố, tổng dân số 4797 người, là nơi sinh sống của các dân tộc thiểu số như Tujia, Bạch và Miao, trong đó người Tujia chiếm trên 97%. Phong cảnh nơi đây độc đáo, sinh thái hoàn chỉnh, là cửa ngõ phía bắc để vào khu danh thắng lõi Vũ Lăng Nguyên, đã trở thành điểm tập kết của du khách tự lái xe từ Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Trùng Khánh...
Từ năm 611 trước Công nguyên, thị trấn Thiên Tử Sơn đã có người Tujia sinh sống theo dòng họ, qua dòng chảy lịch sử đã hình thành những phong tục tập quán sản xuất và sinh hoạt mang đậm bản sắc dân tộc. Đã hình thành các lễ hội của người Tujia như: Tết Sớm (đón năm mới sớm hơn người Hán một ngày, tháng đủ là ngày 29 tháng Chạp, tháng thiếu là ngày 28 tháng Chạp), ngày 8 tháng 4 âm lịch là Tết Trâu Vua, ngày 6 tháng 6 là Tết Phơi Áo...; phong tục như "khóc cưới"; các loại hình kịch địa phương như Dương hí và nhiều điệu múa, bài hát như múa Bái Thủ, hát Nậu Thảo bắt nguồn từ lao động, múa Mao Cổ Tư, múa Chuông Đồng dùng trong tế lễ, hát Hoa Đăng, thổi lá cây, trống ba dùi, trống vây dùng trong giải trí lễ hội...; cùng với ẩm thực Tujia nổi tiếng với vị "chua, thơm, cay" như Tam Hạ Oa, chạch chui đậu phụ, thịt muối chua, cá muối chua và các nghề thủ công truyền thống như nấu rượu, chạm khắc, dệt thổ cẩm...
Phong cách kiến trúc Tujia và truyền thừa văn hóa
"Kiến trúc là hình, văn hóa là hồn", do trải qua chiến tranh và biến thiên lịch sử, các công trình cổ và nhà ở của người Tujia trong địa phận Thiên Tử Sơn bị hư hại nghiêm trọng, nhưng phong cách kiến trúc tổng thể của người Tujia như tường chắn lửa hoặc nhà sàn vẫn được truyền thừa, thể hiện ở giữa tầng một và tầng hai là mái hiên gỗ đào, hành lang tầng hai là cột sàn và lan can hoa văn, nhà có cửa sổ lưới gỗ chạm khắc, cửa lớn chạm gỗ, tường ngoài ốp gạch xanh hoặc ván gỗ, mái nhà dốc, ngói nhỏ xanh, đầu hồi trắng.
Để phát huy văn hóa bản địa, thị trấn Thiên Tử Sơn đã xây dựng quy ước thôn về bảo tồn và phát triển văn hóa Tujia: về kiến trúc, khuyến khích phong cách nhà sàn hoặc tường đầu ngựa của người Tujia, sau khi nghiệm thu mỗi hộ được thưởng 5000 nhân dân tệ; về truyền thừa văn hóa, hàng năm thôn đầu tư 3 vạn nhân dân tệ, khuyến khích Trường Trung tâm Thiên Tử Sơn nêu cao đặc sắc dân tộc, bắt đầu từ trẻ nhỏ, yêu cầu học sinh mặc trang phục dân tộc, hát dân ca, múa dân gian, và mời các nghệ nhân già truyền dạy trống ba dùi, trống vây. Về bảo tồn và phát triển làng dân tộc đặc sắc Tujia Thiên Tử Sơn, chính quyền quận và thị trấn đã đầu tư 500 vạn nhân dân tệ để làm đẹp, chiếu sáng đường phố, đầu tư hơn 300 vạn nhân dân tệ xây dựng nhà máy nước sạch, giải quyết vấn đề nước cho hơn 1000 người, đầu tư 30 vạn nhân dân tệ xây bể phốt và cải tạo nước, nhà vệ sinh cho từng hộ, đầu tư 300 vạn nhân dân tệ cứng hóa đường thôn, đường nhóm, đầu tư 200 vạn nhân dân tệ cải tạo truyền hình cáp, mạng viễn thông, mọi nhà đều có truyền hình cáp, có thể lên mạng, đầu tư hơn 3 vạn nhân dân tệ xây dựng sân khấu Dương hí Thiên Tử Sơn, hoàn thành xây dựng quảng trường văn hóa Tujia, tiếp tục khai thác và chỉnh lý dân ca dân vũ Tujia, thành lập một đoàn Dương hí, hai đội biểu diễn văn nghệ Tujia, đồng thời mở rộng quy mô nhà máy nấu rượu, xây mới một nhà máy chạm khắc và một nhà máy dệt thổ cẩm.
Được biết, hiện nay việc xây dựng làng đặc sắc của thị trấn Thiên Tử Sơn đã đạt quy mô bước đầu, trong nửa đầu năm 2015, đã có hơn 10 vạn lượt người từ trạm soát vé Thiên Tử Sơn vào khu danh thắng lõi tham quan, du lịch, xe tự lái hơn 10000 lượt. Thị trấn Thiên Tử Sơn đã trở thành một "kênh vàng" khác để du khách vào khu danh thắng lõi Vũ Lăng Nguyên.